Dama

Temel kurallar

Dama ve kazanma

Tahtanın koyu kareleri kullanılır. Her oyuncu kendi tarafındaki üç sıraya 12 taşını dizer; aradaki iki sıra boş kalır.

Kurulum

Sıradan taşlar yalnızca çapraz ve ileri doğru, bir kare ilerler. Geriye gidemezler — bu yüzden her hamle ileriyi düşünmeyi gerektirir.

Çapraz hamle

Rakibin taşı hemen çaprazındaysa ve arkasındaki kare boşsa, üzerinden atlayıp o taşı yersin. Bir hamlede birden çok taş yiyebilirsin (zincirleme atlama).

Atla ve ye

Taşın rakibin en uzak sırasına (son hat) ulaşırsa “dama” olur. Dama, ileri-geri tüm çapraz yönlere uzun mesafe hareket edip yiyebilir.

Dama ol

Rakibin tüm taşlarını yersen ya da onu oynayacak hamlesi kalmayacak şekilde sıkıştırırsan oyunu kazanırsın.

Tahtayı temizle

Dama, çapraz hamleler ve zincirleme atlamalarla dolu, hızlı öğrenilip ustalaşması yıllar süren klasik bir strateji oyunudur. Taşların yalnızca çapraz ilerler, rakibin taşının üzerinden atlayarak onu yersin. Rakibin son sırasına ulaşan taşın “dama” olur ve özel güçler kazanır. Sade tahtası, derin taktikleri saklar.

Dokuz Taş

Uçma ve kazanma

Tahtada iç içe üç kare ve onları birbirine bağlayan çizgiler vardır; taşlar kavşak noktalarına konur. Her oyuncunun 9 taşı vardır.

Tahta ve taşlar

Sırayla taşlarını boş kavşaklara koyarsınız. Amacın bir çizgi üzerinde üç taşını yan yana getirip değirmen kurmak.

Yerleştirme aşaması

Bir değirmen (üçlü sıra) kurduğun anda rakibin taşlarından birini tahtadan kaldırırsın. Mümkünse rakibin değirmen içindeki taşı seçilmez.

Değirmen = taş al

Tüm taşlar yerleştikten sonra her hamlede bir taşını komşu boş kavşağa kaydırırsın. Yeni değirmenler açıp kapayarak taş almaya devam edersin.

Kaydırma aşaması

Rakibin taşları 2’ye düşerse ya da hiç hamlesi kalmazsa kazanırsın. Bir oyuncu 3 taşa inince taşlarını dilediği boş noktaya “uçurabilir”.

Kazanma

Dokuz Taş (Nine Men’s Morris), iç içe üç kareden oluşan tahtada oynanan eski bir strateji oyunudur. Taşlarını çizgi üzerinde art arda üç dizerek “değirmen” yaparsın; her değirmen, rakipten bir taş almanı sağlar. Önce taşları yerleştirir, sonra kaydırarak yeni değirmenler kurmaya çalışırsın. Sade ama kurnazlık dolu.

Mangala

Oyun sonu ve kazanma

Her oyuncunun önündeki 6 kuyuya 4’er taş konur. Sağdaki büyük hazine boş başlar. Toplam 48 taş tahtaya dağıtılır.

Kendi kuyularından birini seçer, içindeki taşları alırsın. Bir taşı seçtiğin kuyuya bırakır, kalanları saat yönünün tersine tek tek sonraki kuyulara dağıtırsın.

Taşları dağıt

Dağıtırken kendi hazinenin önünden geçersen oraya da bir taş koyarsın. Rakibin hazinesine ise taş koymazsın, atlarsın.

Hazineye taş bırak

Dağıttığın son taş tam kendi hazinene düşerse bir tur daha oynama hakkı kazanırsın — peş peşe hamlelerle taş yağmuru yaratabilirsin.

Son taş hazineye düşerse

Son taşın rakibin bir kuyusuna düşer ve o kuyudaki taş sayısını çift yaparsa (2, 4, 6…), o kuyudaki tüm taşları kapıp hazinene koyarsın.

Rakipten taş kap

Mangala, kökleri binlerce yıl öncesine uzanan bir Türk akıl ve strateji oyunudur. Tahtada her oyuncunun önünde altı kuyu ve sağında bir hazine bulunur. Bir kuyudaki taşları alıp tek tek dağıtır, son taşın düştüğü yere göre taş kapar ya da ekstra sıra kazanırsın. Tamamen yetenek ve öngörüye dayanır — şans yok, sadece akıl.

Satranç

Taşların hareketi

Oyun sonu

Piyon düz ilerler, çapraz yer. Kale düz; fil çapraz; vezir hem düz hem çapraz her yöne gider. At “L” çizer ve taşların üzerinden atlar. Şah her yöne bir kare.

Taşları tanı

En arka sıraya kaleler köşelere, atlar yanlarına, filler onların yanına dizilir. Ortaya vezir ve şah; vezir kendi renginde durur. Önlerine sekiz piyon sıralanır.

Beyaz başlar, sonra sırayla birer hamle yapılır. Her hamlede bir taş kurallarına uygun ilerletilir; rakibin taşının bulunduğu kareye gidersen onu alırsın.

Sırayla oyna

Rakibin şahını bir taşınla doğrudan tehdit edersen “şah” olur. Rakip bu tehdidi kaldırmak zorundadır: şahı kaçırır, araya taş koyar ya da tehdit eden taşı alır.

Şah çek

Şah tehdit altındayken rakibin bu tehdidi savuşturacak hiçbir yasal hamlesi kalmazsa “şah mat” olur ve oyunu kazanırsın.

Şah mat

Satranç, akıl oyunlarının kralı: tamamen yeteneğe dayanır, şans yoktur. Her taş kendine özgü bir biçimde hareket eder; amacın rakibin şahını köşeye sıkıştırıp kurtuluşu olmayan bir tehdide sokmaktır. Bu rehber yeni başlayanlar için temel hareketleri ve şah mat fikrini sade biçimde anlatır.

Tavla

Sıra sana gelince iki zar atarsın. Her zar bir hamledir; ister tek pulu iki kez, ister iki ayrı pulu oynatırsın.

Zar at

Pullarını kendi evine doğru, zarın gösterdiği hane kadar ilerletirsin. Rakibin iki ya da daha çok pulunun bulunduğu haneye giremezsin.

Pulları yürüt

Bir hanede rakibin tek pulu (blot/kapı) varsa oraya gelip onu kırarsın; kırılan pul ortaya (bar) gider ve baştan girmek zorunda kalır.

Kapı kır

Aynı zarı atarsan (örn. 5-5 “düşeş”), o zarı dört kez oynarsın. En çok beklenen atış budur.

Düşeş = çifte hamle

15 pulunun tamamı kendi evine girince pulları dışarı toplamaya (bear off) başlarsın. Hepsini ilk toplayan kazanır; rakip hiç toplayamadıysa “mars” (çifte galibiyet).

Topla ve bitir

Tavla, iki kişilik düelloların kralı: zarın şansı ile oyuncunun aklı her atışta çarpışır. Pulların tahtanın çevresinde yarışır, rakibin tek kalmış pulunu (kapı) kırıp dışarı atar, sonra hepsini evine toplayıp toplamaya çalışırsın. Türkiye’de “düşeş” atmak ayrı bir keyiftir.